ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΚΥΨΕΛΗΣ

Το καλοκαίρι του 2008, όταν και πραγματοποιήσα την πρακτική μου άσκηση στο εργαστήριο μελισσοκομίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο το πρώτο πράγμα με το οποίο ασχολήθηκα ήταν η προετοιμασία του μελισσοκομικού υλικού. Μεγάλη σημασία έχει η προετοιμασία των κυψελών μας, γιατί αφ' ενός το σύνολο τους αφορά το πιο σημαντικό κομμάτι του μελισσοκομικού μας εξοπλισμού το οποίο κοστίζει πολλά χρήματα και αφετέρου γιατί πρόκειται για το σπίτι των μελισσών μας. Οι κυψέλες μας είναι καταδικασμένες να βρίσκονται 365 μέρες το χρόνο στο ύπαιθρο και να υπομένουν όλα τα καιρικά φαινόμενα. Γι' αυτό το λόγο ο μελισσοκόμος οφείλει να προστατέψει την επένδυση του προετοιμάζοντας σωστά το υλικό του και συντηρώντας το περιοδικά. Η προμήθεια κυψελών άριστης κατασκευής, καλής ποιότητας ξύλου και σωστών διαστάσεων μπορεί να μας επιβαρύνει λιγο περισσότερο οικονομικά, αλλά κάνει πιο εύκολη την εργασία μας, προσφέρει καλύτερη προστασία του μελισσιού και έχει μεγάλη διάρκεια ζωής που μπορεί να φτάσει και τα 15 χρόνια. Παρακάτω θα σας παρουσιάσω τον τρόπο τον οποίο διδάχτηκα στο πανεπιστήμιο και τον οποίο εφαρμόζω και εγώ.

1) Αφού συγκεντρώσουμε τις κυψέλες μας σε έναν χώρο, τοποθετούμε κατά ομάδες τις βάσεις, τα πατώματα, τα καπάκια και απομακρύνουμε τις σκόνες.
 2) Επειδή το ξύλο κατασκευής των κυψελών είναι απο πεύκο ή έλατο, εμφανίζει σε κάποια σημεία ρόζους. Οι ρόζοι καίγονται με φλόγιστρο ώστε να βγάλουν το ρετσίνι. Σε περίπτωση που κινούνται τους απομακρύνουμε και τους κολλάμε ξανά με ξυλόκολλα.

3) Επόμενο βήμα είναι το πέρασμα όλων των τμημάτων της κυψέλης με 2 χέρια λάδι.Κυρίως χρησιμοποιούμε λινέλαιο μαζί με κάποια ποσότητα στεγνωτικού για πιο γρήγορο στέγνωμα. Το λάδι ποτίζει το ξύλο μην επιτρέποντας στην υγρασία να εισχωρήσει.Έτσι το ξύλο δεν φουσκώνει ούτε προκειται να σαπίσει ποτέ.

 Εδώ βλέπετε την διαφορά του περασμένου με λάδι εξωτερικού μέρους με το μη-περασμένο εσωτερικό.  Πολλοί μελισσοκόμοι έχουν την άποψη πως το εσωτερικό μέρος την κυψέλης δεν πρέπει να βάφεται με τίποτα για να αποφύγουμε προβήματα οσμών.Από τις παρατηρήσεις μου δεν διαπιστωσα κάποια διαφορά στη συμπεριφορά των μελισσών είτε με το εσωτερικό βαμμένο με λινέλαιο είτε σαν σκέτο ξύλο.

4) Αφού στεγνώσει το λινέλαιο, σειρά έχει το στοκάρισμα της κυψέλης ώστε να καλύψουμε τα κενά στις γωνίες αλλά και τυχόν χαραμάδες κ σχισμές στο ξύλο. Εγώ προσωπικά χρησιμοποιώ ακρυλικό ξυλόστοκο γιατί δουλεύεται εύκολα και στεγνώνει γρήγορα. Αφού στεγνώσει ο στόκος τρίβεται με το ανάλογο γυαλόχαρτο.

 

 

 

 Πολλοί μελισσοκόμοι χρησιμοποιούν αντί για στόκο ξυλόκολλα με πολυ ψιλό πριονίδι. Αν επιλέξουμε αυτόν τον τρόπο, το στοκάριμα γίνεται πριν απο το περασμα με το λινέλαιο!

5) Σε αυτό το στάδιο η κυψέλη είναι έτοιμη να βαφτεί με βελατούρα, το υπόστρωμα δηλαδή της μπογιάς που θα δώσει την τελική απόχρωση.

 

 

Η βελατούρα περνιέται και αυτή 2 χέρια, τριβεται με γυαλόχαρτο και είναι πολύ σημαντική στο να "πατήσει" πανω η μπογιά που θα ακολουθήσει. Αν η κυψέλη δεν έχει στεγνώσει καλά απο το λινέλαιο και η βελατούρα δεν περαστεί σωστά δείτε πως θα γινει η κυψέλη μετά απο 6 μήνες...

6) Επόμενο βήμα αφού στεγνώσει και τριφτεί η βελατούρα είναι το πέρασμα των εξωτερικών μερών και του πάτου (για εύκολο καθαρισμό) της κυψέλης με 1 ή 2 χέρια λαδομπογιά. Χάριν ευκολίας πολλοί χρησιμοποιούν πιστόλι ή ρολό για το βάψιμο. Εγώ χρησιμοποιώ αποκλειστικά πινέλο γιατί έτσι καταφέρνω και αφήνω παχύ στρώμα βαφής χωρίς να τρέχει ή να στάζει το χρώμα και χωρίς να χρειαζεται 2ο χέρι. Συνήθως προτιμώνται ανοιχτά χρώματα τα οποία δεν απορροφούν την ηλιακή ακτινοβολία και βοηθούν το μελίσσι να ρυθμίζει τη θερμοκρασία στο εσωτερικό της κυψέλης.Τέλος πρέπει να αποφεύγονται τα χρώματα κοντα στην απόχρωση του ερυθρού καθώς οι μέλισσες δεν μπορούν να τα δουν.

 

7) Προαιρετικά μπορούμε να περάσουμε το κάτω μέρος της κυψέλης με ασφάλτινο βερνίκι το οποίο μονώνει και δεν αφήνει την υγρασία να επηρρεάσει τη βάση της κυψέλης, ειδικότερα αν η κυψέλη είναι πανω σε βάση.

8)Αφού εχουμε ολοκληρώσει το βάψιμο της κυψέλης μπορούμε πλέον να τοποθετήσουμε τους συνδετήρες. Εγώ χρησιμοποιώ συνδετήρες τύπου Σωτηρόπουλου σε όλες τις κυψέλες μου οπότε πρέπει να είναι όλοι στο ίδιο σημειο και ευθυγραμμισμένοι ώστε τα πατώματα και τα καπάκια σε περίπτωσεις μεταφοράς, αλλαγής ή προσθήκης να ταιριάζουν σε όλες τις κυψέλες. Αυτό το πετυχαίνω χρησιμοποιώντας μια γωνιά στην οποία εχω μετρησει και σημειώσει τα σημεία που θα μπούν οι συνδετήρες.

Για τις πλαΐνες χειρολαβές οι οποίες είναι απαραίτητες για τις μεταφορές των μελισσιών εχω φτιάξει ένα "Γ" με ένα πηχάκι και μια ταβανοσανίδα τροποποιημένη ώστε να τοποθετώ την χειρολαβή στο κέντρο και σε συγκεκριμένο ύψος της πλευράς της κυψέλης.

9) Επιτέλους τελειώσαμε. Ο τρόπος αυτός της προετοιμασίας των κυψελων μας μπορεί να είναι απαιτητικός, κουραστικός και πολυέξοδος δίνει όμως ένα σίγουρο και ποιοτικό αποτέλεσμα με μεγάλη αντοχή στο χρόνο. Υπάρχουν και άλλοι τρόποι, όπως βούτηγμα του ξύλου σε παραφίνη και μετά πέρασμα με λαδομπογια, όπως πέρασμα του ξύλου με πετρέλαιο και μετα βαφή με μπογιά, χρήση τσιμεντοχρωμάτων κλπ. Για όποιον δε θέλει να πειραματιστεί, μπορεί άφοβα να ακολουθήσει τον τρόπο που περιγράφω παραπάνω και να είναι σίγουρος οτι θα έχει ενα άριστο αποτέλεσμα.

Μελισσοκομικά Φυτά Φθινοπώρου

Tα κυριότερα, μελισσοκομικού ενδιαφέροντος, φυτά της ελληνικής χλωρίδας για τους μήνες Σεπτέμβρη, Οκτώβρη και Νοέμβρη.

Ερείκη η σπονδυλανθής [ Erica manipuliflora Οικ.: Ericaceae ]



Το κοκκινόρεικο, κισσούρι ή αλλιώς σουσουρα ανήκει στην οικογένεια των ερεικιδών. Το γένος ερείκη περιλαμβάνει περί τα 530 είδη από τα οποία 3 απαντώνται στην ελληνική χλωρίδα. Το συγκεκριμένο ανθίζει συνήθως τον μήνα σεπτέμβριο ύστερα από τις πρώτες βροχές και τα άνθη του δίνουν νέκταρ και γύρη σε μεγάλες ποσότητες αν ευνοηθεί από τις καιρικές συνθήκες. Κατάλληλες συνθήκες για την ανθοφορία της ερείκης είναι ο βροχερός Αύγουστος, οι μέτριες θερμοκρασίες και οι δροσερές νύχτες. Το φυτό είναι φρυγανώδης θάμνος ύψους μέχρι 60 εκ. και συναντάται σε ορεινές περιοχές. Τα άνθη είναι πολυάριθμα, κωδωνοειδή με στεφάνη ρόδινου χρώματος. Η γύρη ερείκης βοηθά στα προβλήματα του προστάτη, ενώ το μέλι είναι σκουρόχρωμο ιδιαίτερα αρωματικό, θρεπτικό, κρυσταλλώνει πολύ γρήγορα κ δεν έχει ιδιαίτερη εμπορική αξία. Η προσφορά του φυτού στη μελισσοκομία είναι ανεκτίμητη καθώς βοηθά στην ανάπτυξη και ανανέωση του πληθυσμού του μελισσιού αλλά και στη συγκομιδή προμηθειών γύρης και μελιού για το ξεχειμώνιασμα.

Κουμαριά [ Arbutus unedo Οικ.: Ericaceae ]



Η κουμαριά ανήκει και αυτή στην οικογένεια των ερεικιδών όπως και το ρείκι ενώ έχει και ίδιες απαιτήσεις σε μη ασβεστούχα, όξινα εδάφη. Το ύψος του αειθαλούς αυτού θάμνου κυμαίνεται από 1-4 μ. και τον συναντάμε σχεδόν σε ολη τη χώρα σε θαμνώνες μαζί με ρείκια και σμερτιές. Υπάρχουν 2 είδη, το ένα ανθίζει μέσα Νοέμβρη έως Δεκέμβρη και το άλλο την άνοιξη. Έχει φύλλα επιμήκη λογχοειδή ή ελλειψοειδή μήκους 10 εκ. περίπου με οδοντωτές παρυφές ενώ τα άνθη είναι μικρά, λευκοκίτρινα και κρέμονται ανάποδα. Οι καρποί (κούμαρα) ειναι δρύπη με κονδυλώματα, σφαιρικοί, σαρκώδεις χρωματος κίτρινου και στη συνέχεια κόκκινο και ωριμάζουν την επόμενη χρονιά από την άνθηση. Οι καρποί είναι εδώδιμοι αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την πρασκευή τσίπουρου. Τα μελίσσια σπάνια επωφελούνται απο την κουμαριά λόγω της προχωρημένης εποχής ανθησής της. Αν χαλάσει ο καιρός και δημιουργηθεί η μελισσόσφαιρα τα μη ώριμα μέλια της κουμαριάς λογω της υγρασίας και της υψηλής περιεκτικότητας τους σε ζύμες ξινίζουν και προκαλούν δυσεντερίες στις μέλισσες. Σε τέτοιες περιπτώσεις τα πλαίσια με ασφράγιστα μέλια πρέπει να απομακρύνονται εγκαίρως απο τις κυψέλες.

Aρκουδόβατος [ Smilax aspera Οικ.: Liliaceae ]


Πυκνό αναρριχώμενο φυτό το οποίο ανθίζει τους μήνες Αύγουστο ως Οκτώβρη. Τα μικρά λευκά άνθη του δίνουν γύρη και νέκταρ και βοηθούν την διατήρηση του γόνου στα μελίσσια που βρίσκονται στα πευκοδάση για τις φθινοπωρινές μελιττοεκκρίσεις.

Χαρουπιά [ Ceratonia siliqua Οικ.: Leguminosae ]




Η χαρουπιά μπορεί να φτάσει σε ύψος και τα 13 μέτρα, βρίσκεται σε όχθες ποταμών και παράκτιες περιοχές της Μεσογείου είναι δε γνωστή και με το όνομα ξυλοκερατιά.Τα φύλλα της είναι σύνθετα, σκληρά ωοειδή με λείες παρυφές σχηματίζοντας πυκνό φύλλωμα. Τα άνθη της είναι μικρά πράσινα χωρίς πέταλα. Ανθίζει τέλη Σεπτέμβρη δίνοντας άφθονο νέκταρ και γύρη κατά τη σύντομη ανθοφορία της. Τα μελίσσια επωφελούνται ανανεώνοντας τον πληθυσμό τους και εισέρχονται στο χειμώνα με νεαρές μέλισσες.

Μουσμουλιά [ Eriobotrya japonica Οικ.: Rosaceae ]



Η μουσμουλιά φτάνει τα 8 μέτρα και ο κορμός της είναι σχεδόν ευθύγραμμος. Τα φύλλα της είναι μεγάλα και δερματώδη, σκληρά πράσινα στο πάνω μέρος και ελαφριά πράσινα χνουδωτά στο κάτω φτάνουν δε στο μήκος τα 25 εκατοστά. Τα άνθη της μουσμουλιάς είναι λευκοκίτρινα με ευχάριστη οσμή και σχηματίζουν βότρυς με πυκνό χνούδι. Ανθίζει τους μήνες Νοέμβρη- Δεκέμβρη και βοηθά σημαντικά τα μελίσσια με γύρη και νέκταρ τους χειμωνιάτικους αυτούς μήνες.

Aκονιζιά [ Inula viscoza Οικ.: Asteraceae ]

Η ακονιζιά ή ψύλληθρο είναι αειθαλής πολυετής θάμνος με ευρεία εξάπλωση στην περιοχή της Μεσογείου. Είναι πολυετές φυτό μεβλαστό όρθιο, κολλώδη, εύοσμο, ύψους 40-100 εκ., φύλλα λογχοειδή, ακέραια, οδοντωτά, ημιπερίβλαστα και άνθη κίτρινα σε ακραία κεφάλια. Ανθίζει τους μήνες Σεπτέμβρη- Οκτώβρη και προσφέρει αφθονο νέκταρ και γύρη. Ιδιαίτερα σημαντικό οταν δεν αποδίδει η ανθοφορία των ρεικιών. Μια σημαντική ιδιότητα του φυτού φαίνεται να είναι η εντομοκτόνος δράση του υπεργειου μέρους του, που επηρρεάζει το άκαρι varroa destructor. Περισσότερα σε άλλη ανάρτηση.

Kρόκος [ Crocus sativus Οικ.: Iridaceae ]


Ο κρόκος ή αλλιώς σαφράνι είναι φυτό από το οποίο παράγεται ένα από τα πιο ακριβά μπαχαρικά που υπάρχουν στο κόσμο. Καλλιεργείται σχεδόν αποκλειστικά στο ν. Κοζάνης μιας και η καλλιέργεια του κρόκου απαιτεί ακραίες κλιματικές συνθήκες. Χρειάζεται ξηρό και θερμό καιρό το καλοκαίρι και κρύο το χειμώνα. Η γη στην οποία θα καλλιεργηθεί θα πρέπει να είναι ξηρή, ασβεστώδης, επίπεδη και χωρίς δένδρα και το έδαφος καλά στραγγιζόμενο. Ανθίζει τους μήνες Οκτώβρη - Νοέμβρη και δίνει νέκταρ και γύρη.

Κισσός [ Ηedera helix Οικ.: Araliaceae ]




O κισσός είναι αειθαλής θάμνος, μακρόβιος, αναρριχώμενος ή έρπων και σπάνια δενδρύλλιο. Τα φύλλα του είναι τοποθετημένα εναλλάξ, με μακρύ μίσχο, ωοειδή, τριγωνικά, ρομβοειδή και καρδιόσχημα. Συχνά εμφανίζουν το φαινόμενο της ετεροφυλλίας. Αυτό σημαίνει ότι πάνω στο ίδιο φυτό υπάρχουν φύλλα με διαφορετικό σχήμα. Τα άνθη του δίνουν γύρη μέτριας αξίας η οποία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τη διατήρηση του γόνου στα πευκοδάση και μέλι λευκό αρωματικό που κρυσταλλώνει γρήγορα.

Πολύκομπος [ Polygonum aviculare Οικ.: Ρolygonaceae]

Ο πολύκομπος ανθίζει τους μήνες Σεπτέμβρη - Νοέμβρη και υπάρχει στις πεδινές και ημιορεινές περιοχές. Το συναντάμε κυρίως σαν ζιζάνιο στα χωράφια που καλλιεργείται σιτάρι. Δίνει άφθονη γύρη και σκουρόχρωμο μελι και βοηθά πολύ τα μελίσσια.

Αρμυρίκι [ Tamarix africana Oικ.: Tamaricaceae ]



Tο αρμυρίκι είναι αυτοφυές και καλλωπιστικό δένδρο ή θάμνος που βρίσκεται σε παραθαλάσσιες περιοχές. Ανθίζει τον Νοέμβριο και προσφέρει κυρίως γύρη.


Πεύκο [ Pinus halepensis Οικ.: Pinaceae ]



Τέλος έχουμε το κοινό πεύκο (P. halepensis), γνωστό με την ονομασία Χαλέπιος Πεύκη. Βρίσκεται στη Κρήτη, Στερεά Ελλάδα, Εύβοια, στα Νησιά του Αιγαίου, στη Χαλκιδική, στα νησιά του Ιονίου, σχηματίζοντας δάση. Αναπτύσσεται σε χαμηλό υψόμετρο, μέχρι 1000 μέτρα. Προτιμά τις ξερές και ζεστές περιοχές και τα ασβεστολιθικά εδάφη που δεν συγκρατούν υγρασία. Θα μπορούσε να πει κανείς πως ειναι το σημαντικότερο μελισσοκομικό φυτό στην Ελλάδα μιας και το 60% της παραγωγης μελιού αποτελείται από πευκόμελο. Το μέλι αυτό ανήκει στην κατηγορία των μελλιτωμάτων. Φτιάχνεται από τις μέλισσες αφού πρώτα συλλέξουν τις εκκρίσεις ενός παράσιτου του πεύκου. Πρόκειται για ένα φλοιομυζητικό κοκκοειδές που απομυζά τους χυμούς του πεύκου και παράγει μελιτώδεις εκκρίσεις, γνωστό και ως "εργάτης του πεύκου" ή αλλιώς Marchalina hellenica. Aπό τα μέσα Σεπτέμβρη ως τα τέλη Οκτώβρη η μελιτοέκκριση είναι έντονη και σταθερή και οι μελισσοκόμοι πηγαίνουν τα μελίσσια τους στα εμβολιασμένα πευκοδάση.

Η αρχή...

Ούτε εγώ ο ίδιος δε φανταζόμουν ποτέ οτι θα γινόμουν μελισσοκόμος. Η ζωή ομως έχει την τάση να μας εκπλήσσει! Πολύ ευχάριστα για μένα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Τέτοια εποχή πέρυσι ολοκληρωνόταν το εαρινό εξάμηνο στο Γ.Π.Α. Σε αυτό το εξάμηνο παρακολούθησα ένα απο τα πιο ενδιαφέροντα και  σημαντικά μαθήματα που έχω διδαχτεί μέχρι στιγμής.  -ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ- Ποτέ στο παρελθόν δεν είχα επαφή με το αντικείμενο ούτε γνώριζα κάποιον μελισσοκόμο. Όταν άνοιξα για πρώτη φορά κυψέλη στη ζωή μου απλά μαγεύτηκα! Όπως και να το κάνουμε είναι εντυπωσιακό να μπορείς να ελέγχεις και να διαχειρίζεσαι μια τέτοια κοινωνία... Δεν παύει όμως στα μάτια του άπειρου νέου μια τέτοια ενασχόληση να φαντάζει βουνό. Ευτυχώς γι' αυτό υπήρχαν οι έμπειροι καθηγητές μου, ο κ. Χαριζάνης κ ο κ. Λαζαράκης, οι οποίοι μου έλυναν καθε απορία και έκαναν τα πάντα να φαντάζουν τόσο απλά. Τότε διάβασα και το πρώτο μου μελισσοκομικό βιβλίο. Το βιβλίο του κ. Χαριζάνη "ΜΕΛΙΣΣΑ κ ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ" το οποίο διδασκόμαστε στα πλαίσια του μαθήματος της μελισσοκομίας και κατάλαβα πόσες θεωρητικές γνώσεις οφείλει να έχει κάποιος που θέλει να ασχοληθεί με τη μελισσοκομία. Σ' αυτό το σημείο αντιλήφθηκα πόσο με ενδιαφέρει το συγκεκριμένο αντικείμενο και ζήτησα από τον κ Χαριζάνη να κανω πρακτική το καλοκαίρι στο εργαστήριο μελισσοκομίας! Η επιθυμία μου έγινε πραγματικότητα και στη διάρκεια του καλοκαιριού εξοικιώθηκα με πολλές μελισσοκομικές εργασίες και ήμουν πλέον έτοιμος να αποκτήσω τα δικά μου μελισσοσμήνη. Βασικός συνεργάτης στο επικείμενο εγχείρημα, ο πατέρας μου ο οποίος πάντα είναι ανοικτός σε νέες ιδέες που έχουν να κάνουν με τη φύση και το χωριό μας! Η απόφαση πάρθηκε και ξεκινήσαμε με 2 παραφυάδες των 5 πλαισίων στις αρχές του Σεπτέμβρη. Από τότε τα πράγματα έχουν εξελιχθεί αρκετά (θα τα παρουσιάσω εν καιρώ). Πλέον το μόνο σίγουρο είναι οτι απολαμβάνω και αγαπώ ιδιαίτερα αυτό που κάνω! Ευτυχώς υπάρχει και ανταπόκριση απο τις μέλισσες μου...  

Νέος μελισσοblogger

Μέσα από αυτή τη σύντομη εισαγωγή θα ήθελα να σας καλωσορίσω στο προσωπικό μου ιστολόγιο.Έναυσμα για τη δημιουργία του είναι η ενασχόληση μου εδώ και έναν χρόνο περίπου με τον κόσμο των μελισσών. Ένα κόσμο για μένα συναρπαστικό επιστημονικά, γεμάτο αναζητήσεις, γνώσεις, πειραματισμούς. Σκοπός του ιστολογίου αυτού είναι όχι μόνο η παρουσίαση παρατηρήσεων, σκέψεων και ερωτήσεων σχετικων με τη μελισσοκομία, αλλα και θεμάτων επιστημονικού κ’ γεωπονικού ενδιαφέροντος (φοιτητής γεωπόνος γαρ), πολιτικού ενδιαφέροντος καθώς και με ότι άλλο με ενδιαφέρει και μου κινεί την περιέργεια. Το όνομα του ιστολογίου προέρχεται από τον τόπο καταγωγής μου, την Αρχ. Ολυμπία του ν. Ηλείας (πιο συγκεκριμένα τον οικισμό «Βυλιζέϊκα Χάνια»), όπου βρίσκεται το σπίτι που μεγάλωσα τα πρώτα μου χρόνια, το μελισσοκομείο μου, αλλά και το μέλλον μου αφού σκέφτομαι μελλοντικά να δραστηριοποιηθώ εκεί.